Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy cho biết không phận Mỹ đã mở cửa trở lại lúc 20h15 ngày 14/11, nhưng việc khởi hành các chuyến bay sẽ được khôi phục dần dần, các hãng hàng không sẽ cần thời gian để đưa hoạt động trở lại bình thường.
“Quá trình này sẽ diễn ra từ từ”, ông Duffy phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng.
Theo dữ liệu từ FlightRadar24, hơn 6.600 chuyến bay đã bị hủy và 8.600 chuyến bị hoãn. Ngoài ra, 1.500 chuyến bay khác trong ngày 15/11 cũng bị hủy. Các chuyên gia hàng không nhận định, lệnh ngừng bay kéo dài bốn giờ trên toàn quốc có thể gây gián đoạn lịch trình bay trong nhiều ngày tới.
Theo Bộ trưởng Duffy, hàng chục nghìn hành khách đã bị mắc kẹt tại các sân bay trên khắp cả nước. Ông Duffy cùng Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin đã có cuộc gặp với Tổng thống Donald Trump tại Phòng Bầu dục để thảo luận về sự cố.
Vụ việc này là dấu hiệu mới nhất và nghiêm trọng nhất cho thấy những áp lực đè nặng lên hệ thống kiểm soát không lưu của Mỹ - một hệ thống đang phải đối mặt với tình trạng công nghệ và thiết bị lỗi thời, các vấn đề về thông tin liên lạc, cùng sự thiếu hụt hàng nghìn kiểm soát viên không lưu.
Sự cố bắt đầu vào lúc 15h36 ngày 14/11, khi các trung tâm kiểm soát không lưu gặp tình trạng bất ổn trong hệ thống radar và thông tin liên lạc.
“Các thiết bị của chúng tôi bị quá tải dữ liệu, dẫn đến các thông tin không nhất quán. Vì lý do đó, chúng tôi đã quyết định tạm dừng hoạt động của hệ thống”, ông Duffy giải thích và nói thêm rằng trong suốt quá trình này, hệ thống radar, thông tin liên lạc không bị mất hoàn toàn, nhờ đó hàng nghìn chuyến bay vẫn có thể hạ cánh an toàn.
Hiện các vấn đề trước mắt đã được khắc phục, các chuyến bay đã an toàn, nhưng ông Duffy cảnh báo cần cải tổ toàn diện hệ thống kiểm soát không lưu vốn đã lỗi thời để ngăn chặn những sự cố tương tự.
50 tỷ USD để hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu
Bộ trưởng Duffy chỉ trích Quốc hội đã không cấp kinh phí cho một hệ thống mới - hệ thống mà theo ông có thể ngăn chặn những sự cố như ngày 13/11, đồng thời kêu gọi phân bổ 50 tỷ USD để hiện đại hóa cơ sở hạ tầng kiểm soát không lưu.
Ngay trước khi sự cố xảy ra, Nhà Trắng và Bộ Giao thông Vận tải đã thúc giục Quốc hội Mỹ phê duyệt khoản ngân sách 30,1 tỷ USD nhằm nâng cấp các sân bay và cơ sở hạ tầng kiểm soát không lưu đã lỗi thời.
“Chúng ta đang sử dụng một hệ thống kiểm soát không lưu cực kỳ lạc hậu”, ông Duffy phát biểu. “Hãy cấp kinh phí để chúng tôi khắc phục vấn đề này”.
Bộ trưởng An ninh Nội địa Mullin cho biết, cho đến nay “hoàn toàn không có bằng chứng” cho thấy sự cố bắt nguồn từ một cuộc tấn công mạng hay hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) mất kiểm soát, mặc dù các nhà điều tra vẫn chưa loại trừ bất kỳ khả năng nào.
“Có vẻ như nguyên nhân xuất phát từ vấn đề kỹ thuật, tuy nhiên chúng tôi vẫn đang tiếp tục điều tra”, ông Mullin nói.
Theo hai quan chức hàng không, sự cố này dường như ảnh hưởng đến một mạng lưới viễn thông do L3Harris Technologies quản lý. Mạng lưới này đảm nhận các tần số vô tuyến quan trọng mà các kiểm soát viên không lưu sử dụng để liên lạc với phi công. L3Harris hiện chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Hành khách mắc kẹt tại sân bay
Mặc dù lệnh tạm dừng cất cánh trên toàn quốc đã được dỡ bỏ, những khó khăn đối với hành khách vẫn chưa kết thúc. Từ Boston đến Seattle, từ New York đến Los Angeles, hành khách chen chúc tại các sảnh khởi hành và quầy dịch vụ của các hãng hàng không trong bối cảnh số chuyến bay bị hoãn hoặc hủy ngày càng tăng, còn máy bay thì vẫn nằm im trong sân đỗ.
Hàng ngàn hành khách rơi vào cảnh phải ở lại sân bay qua đêm. Ông Edward Kargbo (50 tuổi) đến từ West Chester (Pennsylvania) dự kiến khởi hành lúc 21h ngày 13/11 trên chuyến bay của hãng Ethiopian Airlines để đến Lomé (Togo). Tuy nhiên, ông buộc phải qua đêm tại sân bay để chờ chuyến mới được sắp xếp lại vào lúc 6h ngày 14/11.
Bà Louise Maher (47 tuổi) cũng rơi vào tình cảnh tương tự tại sân bay Newark sau khi chuyến bay của hãng British Airways đến London (Anh) bị ảnh hưởng bởi sự cố hàng không nghiêm trọng này.
Các hãng hàng không Mỹ sẽ không bị bắt buộc bồi thường cho hành khách mắc kẹt, vì họ không phải là bên chịu trách nhiệm cho các sự cố hệ thống của FAA.
Kể từ sau các cuộc tấn công ngày 11/9/2001, lần gần nhất mà hoạt động bay trên toàn quốc bị tạm dừng là vào tháng 1/2023, khi FAA yêu cầu ngừng các chuyến bay nội địa trong khoảng 90 phút.
Sau sự cố ngày 13/11, cổ phiếu của American Airlines, United Airlines và Delta Air Lines đều giảm từ 1% đến 2% trong phiên giao dịch ngoài giờ, còn cổ phiếu của JetBlue Airways giảm khoảng 3%.
American Airlines cho biết hãng đang ưu tiên các chuyến bay đến những thành phố nhỏ hơn nằm ngoài các trung tâm kết nối chính, cũng như các điểm đến quốc tế, nhằm bố trí lại máy bay và phi hành đoàn để quá trình phục hồi diễn ra nhanh chóng hơn.
