Bí ẩn tâm linh sau trò chơi 'rồng rắn lên mây'

Có nhiều giả thuyết được đưa ra để giải thích nguồn gốc ra đời của trò chơi "rồng rắn lên mây", trong đó có giả thuyết liên quan tới nghi lễ cúng trùng tang.

“Rồng rắn lên mây” là trò chơi truyền thống quen thuộc của trẻ em Việt Nam. Chỉ cần 5 - 10 bạn nhỏ và một khoảng sân đủ rộng là trò chơi có thể bắt đầu. Một người được chỉ định làm “thầy thuốc”. Một người làm đầu rắn, số còn lại là thân và đuôi rắn. Rắn tạo hình bằng cách các em xếp hàng dài, người sau ôm eo hay nắm áo người trước nhịp nhàng di chuyển.

Khi bắt đầu thì thầy thuốc đứng giữa sân, con rắn di chuyển một vòng xung quanh, vừa đi các em vừa đồng thanh hát: “Rồng rắn lên mây/Có cái cây núc nác/Hỏi thăm thầy thuốc/Có ở nhà hay không?”.

Sau đoạn hội thoại ngắn, thầy thuốc cố chạy vòng ra sau túm lấy “đuôi rắn” trong khi người đứng đầu cố giang tay ra cản. Trò chơi kết thúc khi thầy thuốc chạy bắt được “đuôi rắn” hay “con rắn” ngoằn ngoèo “đứt” ra từng khúc. Cảnh trẻ em xô nhau chạy, la hét, có khi té nhào, đứt cả dép khiến không khí trở nên cực kỳ vui nhộn.

Bí ẩn tâm linh sau trò chơi 'rồng rắn lên mây'
“Rồng rắn lên mây” là trò chơi dân gian cực kỳ quen thuộc với nhiều trẻ em.

Tuy nhiên, đằng sau trò chơi vốn gắn liền với những bước chân rộn ràng và những tiếng cười giòn tan của trẻ nhỏ lại ấn chứa nhiều bí ẩn mang ý nghĩa tâm linh kỳ bí.

Có khá nhiều phiên bản giải thích về sự ra đời của trò chơi này. Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vĩ từng đưa ra giả thuyết trò chơi rồng rắn lên mây gắn liền với tín ngưỡng cúng trùng tang. Điều này được thể hiện khá rõ qua cách chơi cũng như bài đồng dao mà người chơi thường sử dụng khi tham gia “rồng rắn lên mây”.

Trong văn hóa dân gian Việt Nam, trùng tang là hiện tượng xảy ra khi một người qua đời vào giờ xấu hoặc “giờ trùng”. Người xưa tin rằng nếu không hóa giải kịp thời, linh hồn người quá cố bị quỷ dữ ám có thể quay về và lần lượt “bắt” người thân trong gia đình theo họ.

Do đó, nhiều gia đình phải tổ chức lễ cúng giải trùng để bảo vệ các thành viên. Cách chơi trò rồng rắn lên mây tái hiện lại đoàn người đi vòng quanh nơi chôn cất người đã mất tại buổi cúng giải hạn trùng tang.

Trong trò chơi, “thầy thuốc” đại diện cho thầy cúng hoặc pháp sư làm lễ giải trùng, còn đoàn “rồng rắn” là những người thân trong gia đình nối đuôi nhau như một sự đoàn kết bảo vệ.

Bài đồng dao cũng nhắc tới cây núc nác. Đây là loại cây thuốc nam dùng để chữa bệnh. Tuy nhiên, một số nơi dùng cây này yểm trên mộ để tránh ma quỷ. Loài cây này vốn được coi là “vũ khí trừ tà” tối thượng và là vị thuốc/vật phẩm đứng đầu trong các bài cúng, trận pháp giải hạn trùng tang của các thầy pháp, thầy cúng ngày xưa.

Bí ẩn tâm linh sau trò chơi 'rồng rắn lên mây'
Có nhiều giả thuyết được đưa ra để lý giải nguồn gốc của trò chơi “rồng rắn lên mây”.

Câu hát “có nhà điểm binh” (hoặc khiển binh) chỉ thầy cúng, thầy pháp - những người được cho là có khả năng điều khiển âm binh. Sở dĩ có màn “xin thuốc” là bởi vì các ông thầy cúng/thầy pháp xưa kia ngoài việc cúng bái ra thì còn cho thuốc, cho “bùa”. Những chiếc bùa này không chỉ có tác dụng bảo vệ mà còn thể hiện niềm tin vào khả năng chữa lành của thầy cúng, người có thể kết nối với các thế lực siêu nhiên. Việc hỏi “xin thuốc” trong bài đồng dao chính là yêu cầu sự bảo vệ, không chỉ cho sức khỏe mà còn cho tinh thần, sự an toàn của người sống.

Trong bài đồng dao có màn đối đáp giữa thầy cúng và người đứng đầu đoàn rồng rắn. Khi “thầy thuốc” đưa ra câu hỏi cũng là cách thăm dò sự phòng bị của đoàn người nhà, và họ phải đối đáp phải thật khéo léo để tránh lộ ra các thông tin về gia đình.

Ví dụ hỏi nhà ở đâu thì phải nói đại loại là: “Nhà tôi ở dưới cây dâu/ Ở trên cây khế biết đâu mà tìm”, hay hỏi các thông tin về cha mẹ, con cái, họ hàng thân thích thì đều trả lời là không có. Điều này theo quan niệm dân gian là để giấu đi thông tin những người đang sống, giúp họ không bị “bắt” đi.

Bí ẩn tâm linh sau trò chơi 'rồng rắn lên mây'
Lời bài đồng dao trong trò “rồng rắn lên mây” mang nhiều ý nghĩa về mặt tâm linh.

Bên cạnh yếu tố tâm linh, còn có cách giải thích rằng, trò chơi rồng rắn lên mây bắt nguồn từ tín ngưỡng nông nghiệp. Trong nền văn minh lúa nước của người Việt, thiên nhiên đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Nó chi phối mọi mặt trong đời sống của người xưa. Nhiều tín ngưỡng được ra đời nhằm tôn vinh sức mạnh của thiên nhiên và gửi gắm mong muốn được thiên nhiên che chở, mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Trong các tín ngưỡng này, hình ảnh “con rồng” và “con rắn” xuất hiện với tượng trưng cho sức mạnh của đất và nước. Con rồng được xem là sinh vật quyền uy, biểu tượng của trời mưa, nước và sự phồn thịnh. Con rắn đại diện cho đất đai, sự sinh sôi và bảo vệ mùa màng. Người xưa tin rằng sự hiện diện của rồng và rắn là điềm lành, bảo hộ cho cuộc sống của họ. Trò chơi rồng rắn lên mây có thể là lát cắt tái hiện các nghi lễ thờ cúng trong tín ngưỡng nông nghiệp của người Việt xưa.

Bí ẩn tâm linh sau trò chơi 'rồng rắn lên mây'
Rồng rắn lên mây được nhiều trẻ em, đặc biệt ở các vùng quê yêu thích.

Một giả thuyết khác có yếu tố lịch sử được đưa ra để giải thích về nguồn gốc trò chơi rồng rắn lên mây. Theo đó, trò chơi tái hiện giai đoạn người dân sống trong cảnh áp bức của chế độ thực dân xâm lược và chế độ thuộc địa nửa phong kiến. “Rồng rắn” tượng trưng cho bậc vua chúa, quan lại - tầng lớp thống trị cao nhất đã “lên mây”, “thầy thuốc” đại diện cho tầng lớp tri thức cũng “đi vắng”, để người dân sống trong cảnh lầm than.

Mặc dù có nhiều giả thuyết cả về mặt tâm linh, văn hóa và lịch sử được đưa ra nhằm lý giải nguồn gốc sự ra đời của trò chơi rồng rắn lên mây. Tuy nhiên, theo thời gian, những tầng lớp ý nghĩa này dần trở nên phai mờ. Rồng rắn lên mây trở thành trò chơi dân gian quen thuộc của trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ em ở các vùng quê. Nó giúp trẻ em rèn giũa sự nhanh nhẹn, tinh thần đoàn kết, sự khéo léo và mang lại nhiều niềm vui cho các em.

Theo VTC News

Tin liên quan