Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026 - lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, đúng dịp kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất - nhìn lại mạch tư tưởng từ Chủ tịch Hồ Chí Minh đến quan điểm của Đảng ta hôm nay để khẳng định, văn hóa không đứng bên ngoài hay đi sau, mà là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực của phát triển quốc gia.
Ngày 24/11/1946, giữa lúc chính quyền cách mạng non trẻ đứng trước muôn vàn hiểm nguy, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu một mệnh đề trở thành kim chỉ nam suốt 80 năm qua của đất nước - “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.
Tám thập kỷ sau, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu phải “xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là trụ cột của phát triển, động lực tăng trưởng mới”. Giữa hai mốc ấy là một dòng chảy nhất quán, một dân tộc muốn hùng cường trước hết phải có một nền văn hóa đủ sâu, đủ mạnh để nâng đỡ và dẫn đường.
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Ngày này không chỉ là một ngày hội, mà còn là dịp để mỗi người, mỗi gia đình, mỗi tổ chức tự soi lại mình trước bốn hệ giá trị mà Đảng ta xác định là hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Văn hóa - nơi kết tinh hồn cốt và bản sắc dân tộc Việt Nam
Hồn cốt của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước, được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết trong Báo cáo Chính trị tại Đại hội II của Đảng (1951) là “Dân tộc ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta”.
Mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, tinh thần ấy lại “kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn”, và kết tinh lòng yêu nước ấy là tinh thần quật cường, lòng nhân ái, nghĩa tình, ý thức cộng đồng và ý chí tự lực, tự cường của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước.
Những giá trị ấy không trừu tượng mà chúng kết tinh trong núi non trùng điệp nơi biên cương, trong biển đảo thiêng liêng mà bao thế hệ đã ngã xuống để giữ gìn, trong từng mảnh ruộng bậc thang của đồng bào vùng cao và hiện diện ở Hoàng thành Thăng Long, Kinh thành Huế, phố cổ Hội An, Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bề dày 950 năm Quốc học. Ngoài ra, các giá trị này còn sống trong Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, dân ca quan họ, ca trù, đờn ca tài tử, trong làng nghề, lễ hội và những nghệ nhân đang ngày đêm giữ lửa di sản của dân tộc.
Giá trị ấy cũng được trao truyền, gia đình với nếp nhà, gia phong; làng xã với hương ước, đình làng, lễ hội; và tiếng nói, ca dao, lịch sử. “Bầu ơi thương lấy bí cùng”, “uống nước nhớ nguồn”, “lá lành đùm lá rách” là những bài học đạo lý được dạy từ thuở nằm nôi. Như năm 1954, tại Đền Hùng, Bác Hồ đã căn dặn: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” - một câu nói đã gắn kết, nối liền quá khứ với trách nhiệm của hôm nay.
Vì sao qua chiến tranh, biến động và hội nhập, dân tộc ta vẫn giữ được bản sắc? Bởi văn hóa Việt Nam vừa có lõi bền vững, vừa có năng lực tiếp biến: tiếp nhận tinh hoa nhân loại mà không hòa tan, “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Như Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đúc kết tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24/11/2021, “Văn hóa là hồn cốt của Dân tộc, nói lên bản sắc của Dân tộc. Văn hóa còn thì Dân tộc còn”.
Từ mạch nguồn ấy, Đại hội Đại biểu lần thứ XIII của Đảng lần đầu tiên đặt nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị quốc gia với các giá trị hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc - sự kế thừa trực tiếp điều mong muốn cuối cùng của Bác trong Di chúc về “một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh” và được Đảng ta tiếp tục được làm mới với những yêu cầu quyết liệt hơn, mạnh mẽ hơn trong các văn kiện của Đại hội lần thứ XIV.

Văn hóa - vũ khí tinh thần làm nên bản lĩnh Việt Nam
Trong những thời khắc cam go nhất của lịch sử, văn hóa đã thực sự là một thứ vũ khí với “Hịch tướng sĩ” thổi bùng ý chí Sát Thát; với “Bình Ngô đại cáo” nâng chiến thắng quân sự thành một tuyên ngôn nhân nghĩa với “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Đến lịch sử của cách mạng Việt Nam, năm 1951, giữa kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Những bài ca ra trận, những trang thơ nơi chiến hào đã giữ vững niềm tin khi đạn bom ác liệt nhất. Một dân tộc có thể nhỏ về tiềm lực vật chất nhưng không nhỏ về ý chí, vì sức mạnh tinh thần không đo bằng số súng đạn hay số tiền.
Những Bạch Đằng, Chi Lăng, Điện Biên Phủ đến mùa Xuân 1975 đều chứng minh một điều, khi cả dân tộc có chung một hệ giá trị, chung một lý tưởng, thì sức mạnh ấy vượt lên mọi so sánh lực lượng khác như lời khẳng định “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” của Bác (17/7/1966) đã trở thành chân lý của thời đại, kết tinh ý chí độc lập, tự chủ và khát vọng thống nhất đất nước của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta.
Văn hóa cũng là chất keo của đại đoàn kết, khi chủ nghĩa yêu nước, đạo lý “thương người như thể thương thân” và ý thức về một cội nguồn chung đã gắn kết 54 dân tộc anh em, đồng bào trong nước và ở nước ngoài thành một khối thống nhất với hệ giá trị văn hóa Việt Nam mà Đảng ta xác định - dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học - chính là sự kế thừa Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 và phát triển trong điều kiện mới.
Ngày nay, mặt trận văn hóa không còn chỉ ở chiến hào, mà trên không gian số, nơi các chuẩn mực ngoại sinh, tin giả và quản trị thuật toán, xã hội số, xã hội AI đã tác động hằng ngày đến nhận thức của hàng chục triệu người. Như tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam (13/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cảnh báo, “nếu không sớm khắc phục, các giá trị ngoại sinh sẽ ngày càng chiếm ưu thế, làm suy giảm sức hấp dẫn của văn hóa dân tộc”.
Do đó, chúng ta phải xây dựng năng lực tự chủ về dữ liệu, nền tảng và nội dung văn hóa Việt Nam, “coi đây là một bộ phận quan trọng của chủ quyền quốc gia trong thời đại số”. Bảo vệ văn hóa hôm nay, vì thế, cũng là bảo vệ chủ quyền, bản sắc và vị thế quốc gia từ sớm, từ xa trên cả không gian thật và ảo.
Đánh thức nguồn lực kinh tế từ kho tàng văn hóa Việt Nam
Kinh tế tạo ra tiềm lực vật chất, văn hóa quyết định tiềm lực ấy được dùng vào đâu, bền vững đến đâu. Nhận định “kinh tế quyết định sức mạnh vật chất, văn hóa quyết định chiều sâu tinh thần” đúng, nhưng chưa đủ. Văn hóa không chỉ nâng đỡ tinh thần; văn hóa trực tiếp tạo ra của cải, việc làm và thương hiệu quốc gia. Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng yêu cầu phải quán triệt nghiêm túc quan điểm “văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”, “khắc phục tư tưởng chỉ tập trung cho kinh tế mà ít quan tâm đến văn hóa”.
Ngày 7/1/2026, sự kiện lịch sử của văn hoá Việt Nam được đánh dấu bằng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngay trước thềm Đại hội XIV của Đảng. Nghị quyết xây dựng một hệ thống chặt chẽ từ quan điểm, mục tiêu đến nhiệm vụ, giải pháp cho giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với điểm mới căn bản là văn hóa không chỉ được tái khẳng định là nền tảng tinh thần, mà còn được xác lập là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và “hệ điều tiết” của tiến trình tăng tốc quốc gia. Khác với nhiều văn kiện trước đây, lần này tư tưởng phát triển văn hóa được chuyển hóa thành những chỉ tiêu đo đếm được, như một cam kết chính trị với Nhân dân thì Nghị quyết cũng được Quốc hội thể chế hóa nhanh bằng Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Nghị quyết cũng đặt ra các chỉ tiêu rất lớn như đến năm 2030 có từ 5 đến 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hoá, đóng góp của công nghiệp văn hoá vào tổng GDP đến năm 2030 là 7%, đến năm 2045 là 9%, đến năm 2045, sức mạnh mềm quốc gia nằm trong 3 quốc gia dẫn đầu ASEAN, nằm trong 30 nước dẫn đầu thế giới.
Tuy nhiên, khoảng cách cần vượt qua của Việt Nam là rất lớn, ví dụ như giai đoạn 2018 - 2025, công nghiệp văn hóa mới đóng góp ước khoảng 4 - 5% GDP và để đạt 7% vào năm 2030, ngành này phải tăng khoảng 17 - 18%/năm, gấp hơn hai lần tốc độ hiện nay, trong khi đó, chi ngân sách cho văn hóa hiện mới khoảng 1,5% tổng chi ngân sách nhà nước mặc dù chúng ta có lợi thế cạnh tranh, có không gian tăng trưởng tốt khi văn hóa có khả năng đóng góp vào tăng trưởng qua nhiều kênh trực tiếp như du lịch di sản; điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn; thiết kế, thời trang, ẩm thực; thủ công mỹ nghệ và sản phẩm làng nghề; trò chơi điện tử và nội dung số…
Vì sao giàu chưa chắc đã mạnh?
Một đất nước có thể giàu lên nhờ tài nguyên hay lao động giá rẻ, nhưng nếu thiếu kỷ cương, liêm chính và lòng tin xã hội, sự giàu có ấy dễ đi kèm tham nhũng, suy thoái đạo đức và bất ổn. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”. Trong không gian ấy, hùng cường là giàu có cộng với bản lĩnh, uy tín và sức hấp dẫn - những nội dung mà chỉ văn hóa mới tạo ra được.
Chuyển hóa di sản thành nguồn lực là bài toán lớn nhất hiện nay, vấn đề không phải Việt Nam thiếu chất liệu, mà là năng lực chuyển hóa chất liệu ấy thành sản phẩm hiện đại, hấp dẫn, có khả năng thương mại hóa còn hạn chế. Lời giải này nằm ở “ba chuyển dịch lớn” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ngày 13/7/2026, trong đó có việc “chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo” và đi cùng là thể chế khi Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội đã cụ thể hóa cơ chế về đầu tư, tài chính, đất đai, thuế, đặt hàng cho văn hóa; cùng với đó là bảo hộ sở hữu trí tuệ, số hóa di sản và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Vì vậy, đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia.
Để văn hoá “hiện diện trong mọi quyết sách về kinh tế, chính trị, giáo dục”, “phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới” và “biến vốn văn hóa thành sức mạnh mềm và động lực phát triển mới của đất nước”. Trong bối cảnh Đại hội Đại biểu lần thứ XIV của Đảng đã đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên, văn hóa không phải là “chi phí”, mà là một nguồn tăng trưởng mới còn nhiều dư địa.
Đánh thức sức mạnh nội sinh, khơi dậy khát vọng hùng cường
Nguồn năng lượng nội sinh lớn nhất của Việt Nam là con người Việt Nam - nơi lịch sử, văn hóa, trí tuệ và khát vọng gặp nhau. Tại Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám ngày 13/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, sức mạnh của một dân tộc trước hết được định hình bởi chiều sâu văn hóa. Chiều sâu ấy bắt đầu từ mỗi gia đình và được thể hiện qua mỗi con người.
Gia đình - nơi giá trị được gieo mầm, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình”. Hệ giá trị gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh là “lá chắn” đầu tiên trong không gian phát triển mới của dân tộc.

Con người - nơi giá trị thành hành động với chuẩn mực con người Việt Nam yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi trở thành động lực sống, lao động và cống hiến, là người cán bộ dám nghĩ, dám làm; người doanh nhân làm ăn tử tế; người nông dân, công nhân, trí thức đưa sự tận tụy và sáng tạo vào từng sản phẩm.
Văn hoá còn được thể hiện qua thế hệ trẻ - nơi giá trị được làm mới. “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” - lời Bác năm 1942 vẫn vẹn nguyên ý nghĩa. Tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu mục tiêu đến năm 2030 “người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc”.
Người trẻ không chỉ tiếp nhận mà còn kể lại văn hóa dân tộc bằng ngôn ngữ của thời đại: một ca khúc mang chất liệu dân gian, một bộ phim lịch sử, một trò chơi điện tử về cổ tích Việt. Đó chính là tinh thần “chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số” mà Đảng, Nhà nước ta đã khẳng định. Để Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, văn hóa phải đứng ở vị trí dẫn đường, định hướng giá trị cho tăng trưởng, nuôi dưỡng kỷ cương và niềm tin, tạo sức hấp dẫn cho hình ảnh quốc gia. Một Việt Nam hùng cường phải là một Việt Nam giàu mạnh và đáng mến, hiện đại mà vẫn giữ được hồn cốt của mình.
Chính vì thế, giữ gìn hồn cốt dân tộc không phải việc riêng của ngành văn hóa, mà là trách nhiệm của mỗi người Việt Nam, bắt đầu từ những việc rất gần, là nói lời tử tế trong gia đình, làm việc trung thực nơi công sở, ứng xử văn minh trên mạng xã hội, trân trọng một di tích, một làn điệu dân ca. Khi mỗi người sống đúng với hệ giá trị của dân tộc, văn hóa sẽ thực sự “soi đường cho quốc dân đi”, và khát vọng về một Việt Nam hùng cường sẽ có nền móng vững chắc nhất, bởi lẽ, không có văn hóa, không thể có một quốc gia hùng cường.
