Bộ Công an là đơn vị được giao chủ trì xây dựng dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Dự thảo được xây dựng với nhiều điểm mới nổi bật dự kiến trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Đáng chú ý, một trong những điểm mới của dự thảo là việc quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã.
Cụ thể, điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã được Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh phân công tiến hành các hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự về tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng xảy ra trên địa bàn cấp xã.
Đồng thời dự thảo luật quy định thẩm quyền của điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã như sau:
Trực tiếp tổ chức và chỉ đạo việc thụ lý, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự;
Quyết định phân công hoặc thay đổi điều tra viên, cán bộ điều tra; kiểm tra các hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự của điều tra viên, cán bộ điều tra; quyết định thay đổi hoặc hủy bỏ các quyết định không có căn cứ và trái pháp luật của điều tra viên bố trí tại công an cấp xã;
Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin về tội phạm; quyết định khởi tố, không khởi tố, bổ sung hoặc thay đổi quyết định khởi tố vụ án; quyết định khởi tố, bổ sung hoặc thay đổi quyết định khởi tố bị can; quyết định nhập hoặc tách vụ án; quyết định ủy thác điều tra;
Quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế;
Quyết định truy nã, đình nã bị can, khám xét, thu giữ, tạm giữ, xử lý vật chứng;
Quyết định trưng cầu giám định, giám định bổ sung hoặc giám định lại, khai quật tử thi, thực nghiệm điều tra, thay đổi hoặc yêu cầu thay đổi người giám định. Yêu cầu định giá, định giá lại tài sản, yêu cầu thay đổi người định giá tài sản;
Trực tiếp kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm và tiến hành các biện pháp điều tra; Kết luận điều tra vụ án;
Quyết định tạm đình chỉ điều tra, đình chỉ điều tra, phục hồi điều tra vụ án, bị can; Ra các lệnh, quyết định và tiến hành các hoạt động tố tụng khác thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra.
Theo Bộ Công an, trong mô hình tổ chức mới, Công an cấp xã là lực lượng trực tiếp bám địa bàn, gần dân, sát dân và thường xuyên tiếp nhận những thông tin đầu tiên liên quan đến an ninh, trật tự và tội phạm. Việc luật hóa đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn của Công an cấp xã trong lĩnh vực này sẽ góp phần khắc phục những khoảng trống pháp lý phát sinh trong thực tiễn.
Phòng ngừa, đấu tranh tội phạm từ cơ sở
Theo Trung tướng Phạm Công Nguyên - Cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an), việc bổ sung thẩm quyền cho điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng công an cấp xã không phải là nội dung mới mà đáp ứng từ thực tiễn phòng, chống đấu tranh tội phạm.
Trước đây, điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã được giao nhiệm vụ điều tra những vụ án ít nghiêm trọng, nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn cấp xã. Qua hơn một năm triển khai, bước đầu cho thấy rất hiệu quả, và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm ngay từ cơ sở.
Theo Trung tướng Phạm Công Nguyên, dự thảo luật sửa đổi lần này đã quy định rõ ràng hơn, bổ sung thẩm quyền cho điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã được tiến hành điều tra các vụ án rất nghiêm trọng nhưng có tình tiết đơn giản, chứng cứ rõ ràng. Việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động tố tụng khi không tổ chức bộ máy chính quyền cấp huyện.
Thực tế cho thấy, sau khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, có địa bàn cấp xã rất rộng, một số địa phương cách xa cấp tỉnh, gây khó khăn cho việc đi lại và thực hiện các thủ tục tố tụng giữa Thủ trưởng Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh với điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã.
Trong khi đó, nhiệm vụ phòng ngừa và đấu tranh tội phạm cần phải được tiến hành ngay từ cơ sở, nơi tội phạm xảy ra. Việc quy định rõ ràng hơn, bổ sung thẩm quyền cho điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã được đánh giá là bước tiến cải cách mạnh dạn trong bố trí và tiến hành các hoạt động điều tra tội phạm, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm.
