Bước vào phòng khám của PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nam bệnh nhân 40 tuổi tự tin khẳng định: “Bác sĩ ơi, em khỏe lắm, vợ bắt đi khám thôi chứ có bệnh tật gì đâu”.
Thế nhưng kết quả xét nghiệm với ba chỉ số đường huyết, mỡ máu, huyết áp đều vượt ngưỡng an toàn khiến anh ngã ngửa, đặc biệt chỉ số huyết áp vọt lên 150/90 mmHg. Ngồi thẫn thờ nhìn bản kết quả với chuỗi thông số báo đỏ, người đàn ông ngậm ngùi: “Thế hóa ra em khỏe là do em chưa đi khám”.
Câu chuyện của chị Đào Hồng Hạnh (48 tuổi, xã Liên Minh, tỉnh Phú Thọ) cũng tương tự. Nhiều năm qua chị luôn yên tâm vì “ngoài hắt hơi, sổ mũi do thời tiết thì mình chưa phải dùng đến viên thuốc nào”, và chưa bao giờ đi khám sức khỏe, kể cả khi ở địa phương có dịp khám sức khỏe miễn phí.
Mới đây, trong một lần đi Hà Nội thăm con gái mới sinh cháu, liên tiếp hai ngày chị thấy đau đầu, uống thuốc cũng không đỡ. Con rể chở chị đến một phòng khám gần nhà, kết quả chụp chiếu phát hiện chị bị hẹp nặng động mạch cảnh kèm xơ vữa rải rác - nguy cơ rất cao dẫn đến đột quỵ bất ngờ.
“Tôi cứ nghĩ không đau tức là không có bệnh. Nếu không vì cơn đau đầu bùng phát đợt này thì chắc tôi vẫn nghĩ mình khỏe lắm”, chị Hạnh chia sẻ.
Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, những trường hợp như trên xuất hiện gần như hằng tuần tại phòng khám. Nhiều người chủ quan vì đồng nhất cảm giác khỏe mạnh với tình trạng sức khỏe thực sự.
Bác sĩ Hiếu phân tích, nhiều bệnh lý mạn tính nguy hiểm như tăng huyết áp, đái tháo đường, hẹp mạch cảnh, bệnh mạch vành, thậm chí ung thư giai đoạn sớm đều tiến triển rất âm thầm. Bệnh không gây đau đớn, không làm gầy sút cân trong giai đoạn đầu. Đến khi cơ thể bắt đầu “kêu cứu” bằng các triệu chứng rõ rệt thì tổn thương thường đã ở giai đoạn muộn, việc điều trị trở nên phức tạp và vô cùng tốn kém.
Điều đáng lo là cơ thể có khả năng thích nghi với những thay đổi diễn ra từ từ. Huyết áp tăng dần, đường huyết hoặc mỡ máu cao kéo dài có thể không khiến một người cảm thấy khác biệt so với ngày hôm trước.
Nhiều người chỉ bắt đầu quan tâm đến sức khỏe khi xuất hiện đau ngực, khó thở, chóng mặt, sút cân hoặc những triệu chứng bất thường khác. Khi đó, việc kiểm tra không còn đơn thuần là phòng bệnh mà đã chuyển sang tìm nguyên nhân của một vấn đề đang biểu hiện.
Vì vậy, nếu chỉ chờ cơ thể “lên tiếng” mới đi khám, người bệnh có thể bỏ qua giai đoạn cần phát hiện và can thiệp sớm. TS Hiếu cho rằng từ tuổi 40, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ cần được coi là một phần của chăm sóc sức khỏe chứ không phải chỉ thực hiện khi có bệnh.
Theo TS Hiếu, trước hết cần duy trì tần suất phù hợp. Người trưởng thành nên khám tổng quát ít nhất mỗi năm một lần, đặc biệt từ tuổi 40 càng không nên bỏ qua. Người trên 60 tuổi có thể cần kiểm tra sức khỏe 6 tháng một lần tùy tình trạng.
Điều quan trọng tiếp theo là khám theo nguy cơ của chính mình, thay vì chọn gói đắt nhất. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng cần được tư vấn nội soi; phụ nữ đến độ tuổi phù hợp nên tầm soát ung thư vú, ung thư cổ tử cung; người hút thuốc lâu năm có thể hỏi bác sỹ về chỉ định chụp CT phổi liều thấp.
Trước khi lựa chọn một gói khám, TS Hiếu khuyên người dân hỏi thẳng: “Gói này phát hiện được bệnh gì, có phù hợp với tôi không?”. Cơ sở khám sức khỏe tốt cần giải thích được điều này, thậm chí có thể khuyên người bệnh bỏ bớt những xét nghiệm không cần thiết hoặc chuyển sang các kiểm tra đặc hiệu hơn.
Khi đi khám, người dân cũng nên mang theo kết quả xét nghiệm, phim chụp và hồ sơ bệnh án cũ hoặc dữ liệu sức khỏe được lưu trữ điện tử. Thông tin của những lần khám trước giúp bác sỹ so sánh các chỉ số theo thời gian, từ đó nhận ra những thay đổi mà một kết quả đơn lẻ có thể không thể hiện rõ.
Cuối cùng, có kết quả không có nghĩa là việc khám đã kết thúc. Ngay cả khi các chỉ số nhìn qua có vẻ bình thường, người bệnh vẫn nên hỏi bác sỹ về kết luận chung. Nếu phát hiện bất thường, cần ghi nhớ hướng dẫn, tái khám hoặc theo dõi đúng hẹn, thay vì cất hồ sơ vào ngăn kéo rồi quên đi.
