Quốc hội vừa thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trao đổi với báo chí, ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, cho biết việc Quốc hội thông qua các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế và thực tiễn hoạt động kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng, nhất là trên môi trường số.
Theo ông, những sửa đổi lần này vừa bổ sung công cụ để nhận diện, xử lý các hành vi gây tổn hại đến cạnh tranh, quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, vừa hoàn thiện thủ tục, nâng cao tính minh bạch và khả năng dự đoán cho doanh nghiệp.
Bổ sung các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường
Đề cập đến những điểm mới của Luật Cạnh tranh, ông Trịnh Anh Tuấn cho biết một trong những nội dung nổi bật là hiện đại hóa công cụ đánh giá cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số.
Cụ thể, Luật cập nhật cách xác định thị trường liên quan, bổ sung tiêu chí số lượng và tổng giá trị giao dịch trên nền tảng số để xác định thị phần.
Các yếu tố như dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, rào cản chuyển đổi và mức độ tích hợp trong hệ sinh thái cũng được bổ sung để đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể của doanh nghiệp.
Theo ông Tuấn, những thay đổi này giúp nhận diện sát hơn khả năng chi phối của doanh nghiệp, nhất là trên các thị trường mà doanh thu chưa phản ánh đầy đủ vị trí cạnh tranh.
Đáng chú ý, Luật bổ sung các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường liên quan đến ưu tiên sản phẩm, dịch vụ trong cùng nhóm doanh nghiệp liên kết; hạn chế quyền lựa chọn, chuyển đổi của khách hàng; cản trở tiếp cận dữ liệu hoặc sử dụng dữ liệu không công khai để cạnh tranh với doanh nghiệp khác.
Tuy nhiên, việc kiểm soát các hành vi này vẫn dựa trên tác động hạn chế cạnh tranh đến thị trường, đồng thời xem xét những trường hợp ngoại lệ vì mục đích bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc bảo đảm an ninh mạng theo quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, Luật bổ sung các hành vi cạnh tranh không lành mạnh về lạm dụng quyền phân phối, quyền bán hàng để cản trở hoạt động kinh doanh hợp pháp; sử dụng dấu hiệu, thông tin gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh hoặc nguồn gốc thương mại.
Đặc biệt, quy định mới còn đề cập đến hành vi thiết kế giao diện điện tử làm sai lệch, hạn chế hoặc cản trở quyết định tự nguyện của khách hàng, gây hoặc có thể gây thiệt hại cho doanh nghiệp khác.
Theo Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đây là cơ sở để xử lý những hành vi đáp ứng các điều kiện, hệ quả luật định, bảo vệ cơ hội kinh doanh và thúc đẩy cạnh tranh bằng chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo.
Một điểm mới khác là hoàn thiện cơ chế kiểm soát tập trung kinh tế, hài hòa giữa bảo vệ cạnh tranh và tạo thuận lợi cho đầu tư.
Luật tạo cơ sở quy định các trường hợp được miễn thực hiện thông báo tập trung kinh tế, hoàn thiện thủ tục thẩm định và làm rõ trách nhiệm thông báo kết quả của cơ quan thực thi.
Doanh nghiệp sau tập trung kinh tế cũng có thể kiến nghị xem xét sửa đổi, chấm dứt một phần hoặc toàn bộ điều kiện trong quyết định về việc tập trung kinh tế.
Ngoài ra, Luật quy định thời hiệu xử phạt 5 năm đối với các vi phạm hành chính liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm quy định về tập trung kinh tế.
Các quy định về phạt tiền, tịch thu lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm và giao quyền xử phạt cũng được sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh.
Tăng quyền quyết định của người tiêu dùng khi cung cấp thông tin
Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ông Trịnh Anh Tuấn nhấn mạnh điểm mới về tăng cường quyền quyết định của người tiêu dùng trong việc cung cấp thông tin.
Theo đó, Luật làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc thiết lập phương thức để người tiêu dùng lựa chọn và thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý đối với từng mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin.
Quy định này nhằm phân tách từng mục đích, phạm vi thông tin mà tổ chức, cá nhân kinh doanh thu thập, qua đó bảo đảm quyền được thông tin và quyền được lựa chọn của người tiêu dùng.
Một nội dung khác là chuyển thẩm quyền ban hành, sửa đổi Danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Công Thương.
Theo ông Tuấn, việc chuyển thẩm quyền giúp rút ngắn quy trình xem xét, quyết định để kịp thời điều chỉnh danh mục theo diễn biến thị trường và yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Luật cũng phân định rõ trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Đáng chú ý, nhiệm vụ tiếp nhận, giải quyết yêu cầu hỗ trợ thương lượng của người tiêu dùng được chuyển cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương.
Việc điều chỉnh nhằm phát huy tính chủ động, trách nhiệm của địa phương, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận cơ chế hỗ trợ, giảm thời gian, chi phí và hạn chế tình trạng chuyển yêu cầu qua nhiều đầu mối.
Bên cạnh đó, Luật chuyển thẩm quyền quy định chi tiết một số nội dung từ Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Công Thương đối với những vấn đề gắn trực tiếp với công tác quản lý chuyên ngành. Các nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc cần sự điều phối liên ngành tiếp tục do Chính phủ quy định chi tiết.
