Giấc mơ đổi đời và những năm tháng sống chui lủi
Theo thống kê, hiện có hơn 1.300 người dân tộc thiểu số Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan.
Phần lớn trong số này xuất cảnh bất hợp pháp vì mục đích kinh tế, do nhận thức và hiểu biết pháp luật còn hạn chế nên bị các cá nhân, tổ chức lừa gạt, dụ dỗ trốn qua biên giới Việt Nam - Campuchia, sau đó nhập cảnh trái phép và cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan với hy vọng được các tổ chức nước ngoài giúp đỡ định cư ở nước thứ ba.
Trong số những người đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan còn có các trường hợp vi phạm pháp luật ở Việt Nam, trốn truy nã.
Qua khảo sát thực tế, cơ quan chức năng Việt Nam ghi nhận phần lớn người dân tộc thiểu số trốn sang Thái Lan bằng đường tiểu ngạch, với chi phí từ 7-15 triệu đồng/người, có thời điểm lên tới 20-30 triệu đồng/người.
Tại Thái Lan, những người này thường tập trung sinh sống trong các khu nhà trọ nằm sâu trong khu dân cư, đường đi lại khó khăn. Mỗi phòng rộng khoảng 20m², xung quanh có lắp camera an ninh, tổ chức cảnh giới chặt chẽ, luôn đề phòng người lạ. Họ thường sống tập trung theo dân tộc, phân công một người có khả năng giao tiếp, quản lý làm trưởng khu.
Công việc chủ yếu của họ là lao động chân tay, thu nhập không ổn định, khoảng 200-300 baht/ngày, tương đương 200.000 đồng. Trong khi đó, tiền thuê phòng trọ khoảng 3.000 baht/tháng, tương đương 2,1 triệu đồng.
Do không có giấy tờ hợp pháp, những người này không được bảo đảm đầy đủ các quyền lợi trong thời gian cư trú. Theo khảo sát của cơ quan chức năng Việt Nam, bản thân họ và con cái gặp khó khăn trong việc học hành, không được điều trị tại các cơ sở y tế khi ốm đau.
Đời sống khó khăn, lại thường xuyên đối mặt với các đợt kiểm tra, truy quét của Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan, nhiều người phải sống trong cảnh trốn tránh, trông chờ vào sự bảo hộ của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) tại Thái Lan.
Đáng chú ý, nhiều trường hợp đã được cấp quy chế tị nạn, trải qua quá trình phỏng vấn nhưng gần 10 năm vẫn chưa được đi định cư ở nước thứ ba. Một số người có nguyện vọng hồi hương nhưng lo sợ bị xử lý vì những vi phạm trước đây hoặc không còn nhà cửa, đất đai để trở về.
Cuộc sống, tương lai của nhiều người dân tộc thiểu số Việt Nam tại Thái Lan, đặc biệt là trẻ em, vì thế rất bấp bênh, mờ mịt.
Những lời hứa định cư và thủ đoạn lôi kéo
Qua nghiên cứu hoạt động kích động, lôi kéo người dân tộc thiểu số trốn ra nước ngoài tại Tây Nguyên và các địa bàn phụ cận, cơ quan chức năng Việt Nam xác định các đối tượng trực tiếp tổ chức, lôi kéo chủ yếu là người dân tộc thiểu số đã hoặc đang sinh sống trên địa bàn, gồm ba nhóm.
Nhóm thứ nhất là các đối tượng cầm đầu, cốt cán trong những tổ chức bị cơ quan chức năng Việt Nam xác định là phản động lưu vong, hiện hoạt động tại Thái Lan, Campuchia.
Nhóm thứ hai là các đối tượng cầm đầu hoặc tham gia đường dây tổ chức cho người khác trốn ra nước ngoài nhằm trục lợi. Chúng thường nhắm đến những người có nhu cầu định cư, đoàn tụ thân nhân hoặc làm việc ở nước ngoài nhưng không thể hoàn thiện giấy tờ, thủ tục pháp lý theo quy định.
Điển hình là việc một số đối tượng tại Thái Lan lợi dụng chương trình bảo lãnh tư nhân của Mỹ để dụ dỗ, lôi kéo người dân trong nước tin vào viễn cảnh có cuộc sống “sung sướng” ở nước ngoài, từ đó tổ chức các đường dây đưa người trốn đi và thu tiền.
Nhóm thứ ba là những người từng trốn ra nước ngoài, sau đó tìm cách móc nối, kích động người thân, họ hàng, người quen ở trong nước tiếp tục trốn đi.
Theo cơ quan chức năng, những người bị kích động, lôi kéo thường có nhận thức hạn chế về chính trị, pháp luật, gặp khó khăn trong cuộc sống hoặc có những hoạt động phức tạp liên quan đến an ninh quốc gia.
Bên cạnh những người trốn ra nước ngoài vì mục đích kinh tế, một bộ phận có thân nhân ở nước ngoài nhưng không thể hoàn thiện thủ tục bảo lãnh nên tìm cách trốn sang Thái Lan, hy vọng được UNHCR tạo điều kiện đoàn tụ gia đình ở nước thứ ba. Một số ít trường hợp trốn ra nước ngoài nhằm tham gia các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, chống phá Đảng, Nhà nước.
Về phương thức, thủ đoạn, theo đánh giá của cơ quan chức năng Việt Nam, các tổ chức phản động người Việt và FULRO lưu vong lợi dụng chính sách nhập cư của Mỹ, Canada, cùng hoạt động của các tổ chức quốc tế để kích động, tuyên truyền, lôi kéo người dân tộc thiểu số Tây Nguyên trốn sang Thái Lan.
Các đối tượng đồng thời lợi dụng tình trạng người dân tộc thiểu số cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan để xuyên tạc, vu cáo Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế về vấn đề dân chủ, nhân quyền, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, làm suy giảm lòng tin của một bộ phận người dân tộc thiểu số với Đảng, Nhà nước và chính quyền cơ sở.
Bên cạnh đó, các đối tượng còn lợi dụng việc đăng ký làm hộ chiếu trên cổng dịch vụ công trực tuyến, sử dụng địa chỉ nhận giấy tờ trung gian nhằm che giấu hoạt động, qua mặt lực lượng chức năng; đồng thời sử dụng không gian mạng để liên lạc, móc nối, tổ chức cho người dân trốn ra nước ngoài.
Theo tài liệu của cơ quan chức năng, việc tổ chức đưa người dân tộc thiểu số ra nước ngoài chủ yếu diễn ra dưới hai hình thức: Trốn qua đường tiểu ngạch tại các khu vực cửa khẩu, đường mòn, lối mở ở những tỉnh biên giới giáp Lào, Campuchia; hoặc sử dụng hộ chiếu xuất cảnh hợp pháp sang Thái Lan bằng đường hàng không theo các tour du lịch, sau đó trốn ở lại khi hết hạn thị thực.
Trong quá trình tổ chức, các đối tượng sử dụng mạng xã hội, cuộc gọi video để liên lạc, thu thập thông tin cá nhân, thỏa thuận kinh phí đưa đón. Chúng còn sử dụng định vị trực tuyến để theo dõi, kiểm soát và hướng dẫn những người tham gia.
Vận động 151 người hồi hương, hỗ trợ ổn định cuộc sống
Trước tình trạng người dân tộc thiểu số Việt Nam bị lôi kéo trốn ra nước ngoài, các cơ quan chức năng đã tuyên truyền, vận động, hỗ trợ đưa 151 trường hợp đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan về nước, chiếm khoảng 11,6%.
Sau khi hồi hương, 100% các trường hợp được hỗ trợ sinh kế. Các cơ quan chức năng phối hợp với chính quyền địa phương hỗ trợ việc làm, cấp giấy tờ tùy thân, xây nhà, mua đất cho những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, tạo điều kiện để con em trong độ tuổi đi học được đến trường và tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.
Cùng với đó, các địa phương chú trọng bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, triển khai các mô hình như “Trở về đức tin, sống tốt đời đẹp đạo”, “Sống tốt đời, đẹp đạo - giữ bình yên buôn làng”, “Đức tin vững vàng - buôn làng bình yên”.
Thông qua các mô hình, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương vận động những trường hợp tin theo các hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo mới trở về sinh hoạt tại các cơ sở tôn giáo được Nhà nước công nhận.
