Làm rõ Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

Luật Hiến, ghép tạng (sửa đổi) gồm 7 chương, 39 điều siết chặt kiểm soát, chặn trục lợi, thương mại hóa và bảo vệ người hiến, nâng tuổi hiến sống lên đủ 25.

'Bàn giao Làng trẻ em SOS không liên quan đến hiến mô, tạng người'
Một ca lấy tạng hiến tại Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) vào 3/2025. Ảnh: Phan Pháp.

Theo Bộ Y tế, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) hướng tới mục tiêu nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy, nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.

Đạo luật gồm 7 chương, 39 điều, mở rộng quy định chuyên môn và tăng cơ chế kiểm soát để bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng, minh bạch.

Chặn thương mại hóa với 29 nhóm hành vi cấm

Luật quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn nguy cơ vi phạm. Các hành vi cấm gồm: chiếm đoạt, mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa, ép buộc hiến; lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để lấy mô, bộ phận cơ thể.

Luật cũng cấm lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể vì mục đích thương mại; quảng cáo, môi giới vì lợi nhuận; lợi dụng điều phối để trục lợi, ưu tiên sai quy định; tổ chức đưa người Việt ra nước ngoài mua bán mô, bộ phận cơ thể hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam ghép tạng trái quy định.

Làm rõ Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác
Người mẹ 27 tuổi hiến một phần gan cứu con trai ruột mắc bệnh teo đường mật bẩm sinh. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi. Việc đăng ký hiến chỉ dành cho người từ đủ 18 tuổi trở lên có đủ năng lực nhận thức, hoàn toàn tự nguyện.

Hành vi làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn, can thiệp trái phép dữ liệu, sửa sai tiêu chí ưu tiên hay thử nghiệm chưa được phê duyệt cũng bị cấm.

Luật bổ sung hiến tạng sau chết tuần hoàn (tình trạng mất chức năng tuần hoàn, hô hấp không thể phục hồi, không thể sống lại) để tăng nguồn hiến từ người qua đời và giảm áp lực cho người hiến sống.

Với người không phải thành viên gia đình, tuổi hiến khi còn sống nâng từ 18 lên đủ 25 tuổi trở lên, phân bổ qua cơ quan điều phối quốc gia, có tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý - xã hội và được Hội đồng tư vấn độc lập đồng ý bằng văn bản. Người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Tôn trọng sự tự nguyện và minh bạch quy trình

Người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, xác và thay đổi, hủy hoặc đăng ký lại. Việc đăng ký không đồng nghĩa đương nhiên đủ điều kiện hiến; người hiến, người đại diện hoặc cha mẹ đẻ có quyền từ chối bất kỳ lúc nào.

Người hiến sống được tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý - xã hội để hiểu rõ rủi ro; người chưa thành niên được bảo vệ chặt chẽ qua quy định về đối tượng nhận, sự đồng ý của cha mẹ và tư vấn phù hợp lứa tuổi.

Hội đồng xác định chết não phải độc lập, không kiêm nhiệm bác sĩ điều trị, tư vấn hiến hay ê-kíp lấy, ghép. Luật cấm lấy mô, bộ phận cơ thể khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu nghi ngờ vi phạm pháp luật, bất thường.

Điều phối toàn quốc, bảo mật dữ liệu và đãi ngộ

Hoạt động hiến, ghép tạng được điều phối thống nhất toàn quốc qua cơ sở dữ liệu quản lý, trừ trường hợp luật định, bảo đảm công bằng, minh bạch, không phân biệt đối xử. Tiêu chí xét duyệt gồm mức độ cấp thiết y khoa, hiệu quả sau ghép, đặc điểm người bệnh (ưu tiên trẻ em, người đã hiến tạng và một số thân nhân của người chết não, chết tuần hoàn hiến tạng) và thời gian chờ ghép.

Cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của người hiến chết não, chết tuần hoàn nếu có tên trong danh sách chờ ghép tại thời điểm hiến tặng được ưu tiên; phần còn lại điều phối chung.

Làm rõ Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác
Ê-kíp nhân viên y tế bày tỏ lòng biết ơn với người hiến tạng trước khi thực hiện phẫu thuật. Ảnh: BVCC.

Cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, lưu trữ thông tin đăng ký hiến, danh sách chờ ghép, điều phối tạng, máu, hỗ trợ sinh sản và mô tái sinh. Dữ liệu được mã hóa, bảo mật, công bố ẩn danh và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử.

Người hiến được chăm sóc, phục hồi sức khỏe, khám định kỳ, đóng bảo hiểm y tế. Người hiến xác được tổ chức lễ truy điệu, khôi phục thẩm mỹ, mai táng hoặc bàn giao thi thể, tro cốt theo nguyện vọng gia đình.

Ngân sách nhà nước chi cho truyền thông, xây dựng - vận hành cơ sở dữ liệu, đánh giá, điều phối, vận chuyển, chăm sóc người hiến. Đồng thời cho phép lập quỹ hiến tạng xã hội, từ thiện và lấy ngày 20/5 hàng năm làm Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể.

Về tổ chức thực hiện, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước và giao Bộ Y tế làm cơ quan đầu mối phối hợp cùng các bộ, ngành, địa phương triển khai. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, trong khi cơ sở dữ liệu quốc gia về mô, bộ phận cơ thể người sẽ hoàn thiện và vận hành trước ngày 31/12/2028.

Trong giai đoạn chuyển tiếp này, mọi thẻ đăng ký hiến và danh sách chờ ghép hiện hành vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý, được cập nhật lên hệ thống mới để bảo đảm hoạt động điều phối diễn ra liên tục, không gián đoạn.

Theo Znews

Tin liên quan