Đài quan sát tia X Chandra của NASA vừa công bố 4 bản mô phỏng âm thanh từ dữ liệu quan sát các vùng hình thành sao trong vũ trụ. Dự án kết hợp dữ liệu của Chandra với những kính viễn vọng không gian khác, mang đến cách tiếp cận mới về các ngôi sao và môi trường xung quanh chúng.
Bộ sưu tập tập trung vào những khu vực có hoạt động hình thành sao mạnh mẽ, gồm thiên hà M82, tinh vân Orion, tinh vân Carina và đám mây hình thành sao Rho Ophiuchi. Đây đều là những nơi đang diễn ra quá trình hình thành sao, giúp các nhà thiên văn học nghiên cứu vòng đời của các ngôi sao, bao gồm cả Mặt Trời.
Điểm đáng chú ý của dự án là phương pháp chuyển đổi dữ liệu thiên văn thành âm thanh. Thay vì ghi lại âm thanh phát ra trực tiếp từ các ngôi sao, nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu quan sát ánh sáng ở những dải bước sóng khác nhau, sau đó chuyển các đặc điểm như độ sáng và vị trí của vật thể thành cao độ, âm sắc và nhịp điệu.
Ở thiên hà M82, nơi có tốc độ hình thành sao cao gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần so với Dải Ngân hà, Chandra phát hiện những cột khí nóng khổng lồ liên quan đến hoạt động của các ngôi sao trẻ có khối lượng lớn. Bản mô phỏng âm thanh tại đây kết hợp dữ liệu tia X của Chandra, ánh sáng quang học từ kính viễn vọng Hubble và dữ liệu hồng ngoại từ James Webb cùng Spitzer.
Các loại dữ liệu ánh sáng được chuyển đổi thành những thành phần âm thanh khác nhau. Trong đó, tia X được ánh xạ thành các âm có tần số cao nhất, dữ liệu hồng ngoại tạo ra âm trầm và tiếng gảy. Dữ liệu quang học được thể hiện bằng nhiều cao độ và kết cấu âm nhạc.

Với tinh vân Orion, một trong những khu vực hình thành sao gần Trái Đất nhất, Chandra quan sát được hơn 1.000 ngôi sao đang ở giai đoạn sơ khai. Trong bản mô phỏng, các ngôi sao được thể hiện bằng những tiếng lấp lánh, còn bức xạ tia X khuếch tán được chuyển thành các âm cao thuần khiết.
Dữ liệu hồng ngoại từ kính viễn vọng James Webb bổ sung những âm trầm, tiếng đàn dây và đàn hạc kỹ thuật số, đại diện cho các đám mây bụi và khí - nguyên liệu hình thành sao mới.
Tại tinh vân Carina, còn được gọi là Vách đá vũ trụ, nhờ cấu trúc nổi bật quan sát được ở dải hồng ngoại, Chandra phát hiện các ngôi sao non riêng lẻ xuyên qua những đám mây bụi và khí. Trong bản mô phỏng, chúng được chuyển thành những âm thanh ngắn giống tiếng đàn dây, trong khi ánh sáng tia X khuếch tán tạo ra các nốt dây ngân dài hơn.
Dữ liệu từ James Webb được thể hiện bằng âm thanh kéo dài, kết hợp với những nhạc cụ khác để mô tả các đặc điểm như ngôi sao và những đường gờ trong tinh vân.
Bản âm thanh cuối cùng tái hiện Rho Ophiuchi, một đám mây hình thành sao chứa khí, bụi và những ngôi sao có kích thước, độ tuổi khác nhau. Dữ liệu tia X từ Chandra được chuyển thành những âm cao trong trẻo, còn các đám mây khí và bụi trong dữ liệu hồng ngoại từ James Webb được thể hiện bằng những cao độ khác nhau. Các ngôi sao xuất hiện dưới dạng tiếng gảy kim loại. Đáng chú ý, bản nhạc có một khoảng lặng ở giữa, tương ứng với khu vực chứa những đám mây bụi tối, nơi ánh sáng phát ra rất ít.
Dự án chuyển đổi dữ liệu thành âm thanh do Trung tâm Tia X Chandra dẫn dắt, với sự tham gia của nhà khoa học hình ảnh hóa Kimberly Arcand, nhà vật lý thiên văn Matt Russo và nhạc sĩ Andrew Santaguida thuộc nhóm SYSTEM Sounds.
Thông qua phương pháp này, dữ liệu quan sát thiên văn được thể hiện dưới một hình thức khác, giúp người nghe tiếp cận những đặc điểm của các vùng hình thành sao mà mắt thường không thể cảm nhận trực tiếp. Các bản âm thanh cũng cho thấy cách dữ liệu từ nhiều kính viễn vọng có thể được kết hợp để tái hiện những cấu trúc và hoạt động phức tạp trong vũ trụ.