Mới đây, NSND Tự Long nhận bằng Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và lịch sử sân khấu tại Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam. Thông tin khiến nhiều khán giả chú ý.
Không chỉ được biết đến qua những vai diễn hài trên truyền hình, đặc biệt là chương trình Gặp nhau cuối năm - Táo quân, NSND Tự Long còn có nhiều năm gắn bó với sân khấu chèo. Đằng sau hình ảnh một nghệ sĩ hoạt ngôn, hài hước là hành trình học tập và theo đuổi nghệ thuật không ít gian nan.
Từng làm thợ mộc, phụ hồ, chạy xe ôm kiếm sống
NSND Tự Long sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật tại Bắc Ninh. Bố anh là NSƯT Vũ Tự Lẫm, từng đảm nhiệm vị trí Trưởng đoàn Quan họ Bắc Ninh trong những ngày đầu thành lập; mẹ là NSƯT Minh Phức.
Từ nhỏ, Tự Long đã có cơ hội tiếp xúc với nghệ thuật khi thường theo bố mẹ đến các đoàn biểu diễn. Tuy nhiên, con đường đến với sân khấu chuyên nghiệp của anh không hề bằng phẳng. Bố mẹ từng không muốn con theo nghề biểu diễn vì lo ngại sự vất vả và bấp bênh của nghề.
Sau khi tốt nghiệp phổ thông năm 1991, Tự Long theo học khoa Mộc dân dụng tại Trường Trung cấp Xây dựng Bắc Ninh. Tốt nghiệp, Tự Long có chứng chỉ thợ mộc bậc 3/7. Anh từng làm thợ mộc nhưng công việc không ổn định nên phải xoay xở với nhiều nghề khác để kiếm sống.
Nam nghệ sĩ từng làm lơ xe, phụ hồ, xách vữa tại các công trình trên thị xã, đồng thời chạy xe ôm để tăng thu nhập, trang trải cuộc sống và gửi tiền về phụ giúp gia đình.
Cơ duyên với nghệ thuật đến khi người chú khuyên anh thử sức ở đoàn chèo Bắc Giang. Tại đây, Tự Long được thực tập, học tập và dần tìm thấy niềm đam mê với loại hình nghệ thuật truyền thống.
Năm 1995, anh quyết định lên Hà Nội theo học trung cấp chèo tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp năm 1999, anh về công tác tại Đoàn Chèo Tổng cục Hậu cần, bắt đầu hành trình hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp từ những vai diễn nhỏ.
Đến năm 2009, Tự Long mới tiếp tục theo học đại học ở trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội để nâng cao trình độ chuyên môn.
43 tuổi được phong NSND trẻ nhất trong dàn Táo quân
Năm 2000, Tự Long bắt đầu được khán giả truyền hình chú ý khi tham gia chương trình Gặp nhau cuối tuần. Khả năng diễn xuất tự nhiên, lối hài hước cùng năng khiếu ca hát giúp anh nhanh chóng tạo được dấu ấn.
Sau đó, anh trở thành gương mặt quen thuộc của Gặp nhau cuối năm - Táo quân. Kết hợp ăn ý với NSND Xuân Bắc, Tự Long góp phần tạo nên nhiều màn tung hứng được khán giả yêu thích. Những vai Táo đa dạng, cùng khả năng đưa chèo và các làn điệu dân gian vào diễn xuất, trở thành nét riêng của nam nghệ sĩ.
Tuy nhiên, sân khấu chèo mới là nơi anh dành phần lớn sự nghiệp để theo đuổi. Trong nhiều năm hoạt động, Tự Long tham gia các vở diễn, hội diễn sân khấu chuyên nghiệp và giành nhiều huy chương vàng, huy chương bạc.
Năm 2012, anh được phong tặng danh hiệu NSƯT. Chỉ 3 năm sau, nam nghệ sĩ tiếp tục được trao danh hiệu NSND khi mới 43 tuổi.
Trong dàn nghệ sĩ Táo quân, Tự Long là người đầu tiên được phong tặng NSND, đồng thời là người trẻ tuổi nhất ở thời điểm đó. Tự Long có nhiều năm hoạt động nghệ thuật, sở hữu thành tích tại các hội diễn chuyên nghiệp và đóng góp đáng kể cho sân khấu chèo. Anh cũng tiếp tục khẳng định vị trí của mình trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống sau khi được phong tặng danh hiệu.
Tháng 9/2014, Tự Long được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội. Năm 2020, anh được phong quân hàm Đại tá. Đến năm 2025, nam nghệ sĩ đảm nhiệm vị trí Giám đốc Nhà hát Chèo Quân đội.
Trong năm 2024, Tự Long tạo thêm dấu ấn với khán giả trẻ khi tham gia chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai. Những tiết mục mang âm hưởng dân gian, đặc biệt là Trống cơm kết hợp cùng Soobin và Cường Seven, giúp hình ảnh nghệ sĩ chèo của anh đến gần hơn với công chúng thế hệ mới.
Học văn bằng 2 đạo diễn, tiếp tục chinh phục học vị Tiến sĩ
Sau khi có danh hiệu NSND, Tự Long vẫn tiếp tục theo đuổi việc học thay vì dừng lại ở những thành tựu đã đạt được. Năm 2016, nam nghệ sĩ tham gia kỳ thi tuyển sinh và được đặc cách vào học văn bằng 2 chuyên ngành Đạo diễn sân khấu khóa 36 tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội.
Sau hai năm học tập, năm 2018, NSND Tự Long báo cáo tốt nghiệp với vai trò đạo diễn qua vở chèo Chuyện làng tôi tại Nhà hát Chèo Quân đội. Việc học thêm chuyên ngành này giúp anh mở rộng chuyên môn, từ vị trí một diễn viên trực tiếp biểu diễn sang công việc dàn dựng, sáng tạo tác phẩm sân khấu.
Không dừng lại ở đó, NSND Tự Long tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu ở bậc cao hơn. Ngày 29/11/2025, anh bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và lịch sử sân khấu với đề tài Đặc điểm nghệ thuật chèo của Nhà hát Chèo Quân đội.
Đề tài gắn trực tiếp với đơn vị anh đang công tác, tập trung nghiên cứu loại hình nghệ thuật chèo và những đặc điểm nghệ thuật của Nhà hát Chèo Quân đội. Buổi bảo vệ có sự tham dự của gia đình, đồng nghiệp và NSND Xuân Bắc.
Sau khi chồng bảo vệ thành công luận án, Thiếu tá Minh Nguyệt - vợ NSND Tự Long bày tỏ niềm tự hào khi Nhà hát Chèo Quân đội có Tiến sĩ đầu tiên. Cô cho rằng công trình nghiên cứu của chồng mang ý nghĩa đóng góp cho nghệ thuật chèo, đồng thời là sự tri ân đối với chiếu chèo của người lính, người chiến sĩ - nghệ sĩ.
Ngày 14/11, NSND Tự Long nhận bằng Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và lịch sử sân khấu tại Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam.
