Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim Mạch, Bệnh viện 198, khi thời tiết chuyển lạnh, mạch máu có xu hướng co lại để giữ nhiệt, khiến huyết áp tăng và tim phải hoạt động nhiều hơn.
Nhiệt độ thấp cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, từ đó làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Người tăng huyết áp, đặc biệt là người cao tuổi, người mắc bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận hoặc từng bị đột quỵ, cần thận trọng trong những ngày rét.
Các nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa những đợt lạnh và sự gia tăng biến cố, tử vong do bệnh tim mạch. Tuy nhiên, người bệnh không nên quá lo lắng mà cần chủ động kiểm soát huyết áp, duy trì điều trị và điều chỉnh sinh hoạt phù hợp.
Việc đầu tiên là giữ ấm cơ thể, đặc biệt ở vùng đầu, cổ, ngực và bàn chân. Người bệnh nên hạn chế ra ngoài khi trời rét đậm, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, chẳng hạn từ phòng ấm bước ngay ra môi trường lạnh.
Nếu muốn tập thể dục, người bệnh nên ưu tiên vận động trong nhà hoặc chờ thời điểm trời ấm hơn, khởi động kỹ và tránh gắng sức quá mức. Rượu bia không phải cách chống rét an toàn, cảm giác nóng lên sau khi uống rượu dễ khiến cơ thể chủ quan, trong khi nhiệt vẫn tiếp tục thất thoát.
Bên cạnh giữ ấm, người bệnh cần duy trì thuốc huyết áp theo đúng chỉ định, kể cả khi cảm thấy khỏe hoặc chỉ số đo tại nhà đang ở mức ổn định. Tự ý ngừng thuốc, giảm liều hay uống thêm thuốc của người khác có thể khiến huyết áp mất kiểm soát. Chế độ ăn cũng cần được chú ý, nhất là hạn chế muối, nước mắm, thực phẩm muối chua và đồ chế biến sẵn. Người bệnh nên hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc và duy trì vận động phù hợp với thể trạng.
Trong những ngày lạnh, việc theo dõi huyết áp tại nhà càng cần thiết. Người bệnh có thể đo vào hai thời điểm cố định là buổi sáng và buổi tối, sử dụng máy đo bắp tay với vòng bít phù hợp. Trước khi đo, nên ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, lưng tựa vào ghế, hai chân đặt trên sàn, cánh tay ngang tầm tim. Không hút thuốc, uống cà phê hoặc tập thể dục trong vòng 30 phút trước đó. Mỗi lần đo hai lượt, cách nhau một phút và ghi lại kết quả để cung cấp cho bác sĩ khi cần.
Không nên đợi đến khi đau đầu, chóng mặt mới kiểm tra huyết áp, bởi bệnh thường diễn biến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng. Mục tiêu điều trị cũng không giống nhau ở tất cả người bệnh. Với phần lớn người đang điều trị, huyết áp thường được hướng tới mức dưới 130/80 mmHg nếu cơ thể dung nạp tốt.
Một số khuyến cáo châu Âu đặt mục tiêu 120-129/70-79 mmHg cho nhiều nhóm bệnh nhân. Tuy nhiên, người rất cao tuổi, thể trạng suy yếu hoặc thường chóng mặt khi đứng lên có thể cần ngưỡng điều trị riêng. Hạ huyết áp quá mức cũng tiềm ẩn nguy cơ, do đó người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xác định mục tiêu phù hợp. Nếu chỉ số liên tục vượt ngưỡng được khuyến nghị, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và điều chỉnh thuốc, không tự ý tăng liều.
Đặc biệt, người tăng huyết áp cần nhận biết sớm những dấu hiệu cảnh báo biến cố tim mạch, đột quỵ. Đau tức hoặc cảm giác đè nặng ở ngực, có thể lan ra cánh tay hoặc hàm; khó thở đột ngột; méo miệng, yếu liệt một bên cơ thể, nói khó; mất thị lực đột ngột, đau đầu dữ dội bất thường, lơ mơ hoặc ngất đều là những dấu hiệu cần cấp cứu. Khi xuất hiện các biểu hiện này, người bệnh cần gọi cấp cứu 115, không chờ huyết áp tăng đến một ngưỡng nhất định hay đợi lịch khám chuyên khoa.
Trường hợp huyết áp đo được từ 180 mmHg trở lên ở chỉ số tâm thu hoặc 120 mmHg trở lên ở chỉ số tâm trương, nếu kèm các dấu hiệu bất thường kể trên, người bệnh cần được cấp cứu ngay. Nếu chưa có triệu chứng, nên ngồi yên, nghỉ ngơi rồi đo lại sau ít nhất một phút. Nếu huyết áp vẫn ở mức rất cao, cần liên hệ ngay với nhân viên y tế để được hướng dẫn xử trí.
Người bệnh tuyệt đối không tự uống dồn thuốc hoặc ngậm thuốc với mong muốn hạ huyết áp thật nhanh. Việc giảm huyết áp đột ngột có thể gây nguy hiểm, nhất là ở người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền. Điều quan trọng trong những ngày trời lạnh là giữ ấm, tuân thủ điều trị, theo dõi chỉ số thường xuyên và không bỏ qua những dấu hiệu bất thường của cơ thể.
