
Cá là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, omega-3, DHA, EPA cùng nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết cho sức khỏe. Đặc biệt, DHA đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển não bộ và thị giác của thai nhi. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ mang thai lo ngại một số loài cá có thể chứa hàm lượng thủy ngân cao, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết thủy ngân tồn tại trong môi trường tự nhiên, có thể theo nhiều nguồn thải đi vào sông, hồ và biển. Trong nước, một phần thủy ngân chuyển thành methylmercury, tích lũy trong cơ thể sinh vật thủy sinh và truyền qua chuỗi thức ăn.
Những loài cá lớn, sống lâu và ăn các loài cá khác thường có nguy cơ tích lũy chất này cao hơn. Vì vậy, hàm lượng thủy ngân giữa các loài cá không giống nhau, cá biển cũng không mặc nhiên nguy hiểm hơn cá nước ngọt.

Methylmercury có thể đi qua nhau thai, ảnh hưởng đến hệ thần kinh đang phát triển của thai nhi nếu người mẹ phơi nhiễm ở mức cao. Những tác động đáng lo ngại gồm ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập và các chức năng thần kinh.
Tuy nhiên, nguy cơ này không đồng nghĩa với việc phụ nữ mang thai phải loại bỏ tất cả các loại cá khỏi thực đơn. Kiêng cá hoàn toàn có thể khiến mẹ và bé bỏ lỡ nhiều dưỡng chất quan trọng như DHA, EPA, vitamin B12, vitamin D, i-ốt và selen.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến nghị phụ nữ mang thai và cho con bú ăn khoảng 227-340 g cá mỗi tuần, tương đương 2-3 khẩu phần, ưu tiên các loài có hàm lượng thủy ngân thấp. Một khẩu phần cá dành cho người trưởng thành khoảng 113 g trước chế biến. Đây là mức tham khảo, cần điều chỉnh phù hợp với tổng khẩu phần ăn và nhu cầu dinh dưỡng của từng người.
Các loại cá thường được FDA xếp vào nhóm ít thủy ngân gồm cá hồi, cá mòi, cá cơm, cá rô phi, cá da trơn, cá tuyết và tôm. Ngược lại, phụ nữ mang thai nên tránh những loài cá săn mồi lớn có hàm lượng thủy ngân cao như cá mập, cá kiếm.
Cá kiếm nằm trong nhóm hải sản có hàm lượng thủy ngân rất cao, với mức trung bình 0,995 ppm, gần tương đương 1 mg thủy ngân trong mỗi kg thịt cá.
Cá thu vua (tên tiếng Anh: King mackerel) có hàm lượng thủy ngân trung bình 0,730 ppm. Tuy nhiên, nếu ăn với lượng vừa phải và không thuộc nhóm phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc đang chuẩn bị mang thai, thì cá thu vua đánh bắt tự nhiên vẫn có thể là một lựa chọn tốt.
Cá ngừ mắt to chứa trung bình 0,689 ppm thủy ngân. Tuy nhiên, hàm lượng thủy ngân cao không phải là lý do duy nhất khiến bạn nên hạn chế loại cá này. Quần thể cá ngừ mắt to hiện được xếp vào nhóm dễ bị tổn thương do tình trạng đánh bắt quá mức ở khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Thái Bình Dương.
Nếu vẫn muốn ăn cá ngừ, bạn nên chọn cá ngừ ngâm hộp vì loại này chỉ chứa khoảng 0,126 ppm thủy ngân, thấp hơn đáng kể so với cá ngừ mắt to.
Bác sĩ Hưng lưu ý tên gọi dân gian có thể gây nhầm lẫn khi lựa chọn thực phẩm. Chẳng hạn, cá thu ở thị trường Việt Nam có thể chỉ nhiều loài khác nhau, không thể đồng nhất tất cả với cá thu vua. Cá ngừ cũng có nhiều loài với mức thủy ngân khác biệt.
Do đó, mẹ bầu nên đa dạng các loại cá, tìm hiểu rõ tên loài và nguồn gốc khi mua, đặc biệt với cá đánh bắt tự nhiên. Nếu khu vực khai thác có cảnh báo về ô nhiễm, cần tuân thủ khuyến cáo an toàn của cơ quan chức năng địa phương.
